Thứ Năm, 22 tháng 12, 2011

Kĩ năng cơ bản của nhà tham vấn


Các kỹ năng của nhà tham vấn là yếu tố quyết định nhất đến thành công của một ca tham vấn. Trong quá trình tham vấn nhà tham vấn phải sử dụng linh hoạt rất nhiều kỹ năng. Trong đó có các kỹ năng cơ bản sau sau: Kỹ năng lắng nghe, Kỹ năng khai thác thông tin và xâu chuỗi các sự kiện trong quá trình tham vấn, Kỹ năng quan sát, Kỹ năng đặt câu hỏi, Kỹ năng phản hồi, Kỹ năng tạo lập và duy trì mối quan hệ với thân chủ…và những khả năng khác như khả năng xây dựng lòng tin với thân chủ và lôi cuốn họ vào những nỗ lực để giải quyết vấn đề của chính họ, khả năng thảo luận những chủ đề nhạy cảm một cách tích cực, khả năng khai thác và sử dụng nguồn lực một cách sáng tạo nhằm giúp thân chủ, khả năng xác định thế mạnh của thân chủ…Các kỹ năng tham vấn không tách rời nhau mà có sự đan xen, tương hỗ nhau trong quá trình tham vấn.

1. Kĩ năng giao tiếp không lời
Kĩ năng giao tiếp không lời góp phần chuyển tải một lượng thông tin lớn: bao gồm khả năng sử dụng các hành vi không lời một cách phù hợp để tạo điều kiện cho việc giao tiếp  và giúp đỡ nhà tham vấn xây dựng mối quan hệ tin cậy với thân chủ. Do đó nhà tham vấn phải hết sức nhạy cảm với những bức thông điệp họ chuyển tải tới thân chủ qua tư thế và điệu bộ cơ thể.
* Giao tiếp bằng mắt: Trong tham vấn, nhà tham vấn phải thường xuyên nhìn vào mắt thân chủ làm cho thân chủ cảm nhận được nhà tham vấn đang chú ý lắng nghe việc trình bày của thân chủ. ánh mắt nhà tham vấn ngang tầm thân chủ.
- Đối với trẻ nhỏ, có những lúc nhà tham vấn phảI thay đổi tư thế để ánh mắt ngang tầm (ngồi cạnh).
* Thông qua ngôn ngữ cử chỉ :
Nhà tham vấn phải kiểm soát được ngôn ngữ cử chỉ của bản thân mình. Cụ thể:
- Tư thế ngồi: Không nên có bàn ở giữa, có thể ngồi đối diện hoặc ngồi cạnh hơi chếch một chút với thân chủ.
- Thân thể:  Cách tốt nhất khi giao tiếp với thân chủ là nên để cơ thể hơi đổ về phía thân chủ hướng về phía thân chủ, không rung đùi, không được chạm vào thân chủ ở vùng ngực, lưng, đùi,… Ngôn ngữ cử chỉ đó thể hiện nhà tham vấn chăm chú lắng nghe và bị lôi cuốn bởi câu chuyện của thân chủ, thể hiện sự cởi mở và cảm thông với thân chủ.
* Giọng nói và tốc độ nói:
Trong tham vấn với giọng nói bình tĩnh, trầm và tốc độ nói chậm, thông qua giọng nói thể hiện sự cởi mở, chân thành, bình tĩnh, tự tin, quan tâm đến thân chủ (tránh nói ngọng).
* Về không gian:
Trong giao tiếp với thân chủ, nhà tham vấn nên cố gắng phá bỏ bất cứ vật cản nào gây ra sự không thoải mái của thân chủ chẳng hạn như một chiếc bàn quá lớn giữa thân chủ và nhà tham vấn, ánh sáng quá chói ...nhằm gạt bỏ những ảnh hưởng của môi trường xung quanh đến mức độ thoải mái của thân chủ, đến khả năng chia sẻ suy nghĩ và cảm xúc của thân chủ với nhà tham vấn.
Phòng không nên rọng quá, tạo không gian ấm cúng, yên tĩnh, khoảng cách giữa nhà tham vấn – thân chủ khi đã tiếp cận 1 – 2 lần thì có thể ngồi gần  hơn nhằm tạo điều kiện cho thân chủ thoải mái hơn.
* Sự im lặng:
Sự im lặng giúp nhà tham vấn bình tĩnh đặt câu hỏi, tạo điều kiện khuyến khích thân chủ nói tiếp vấn đề mình đang trình bày. 
* Thời gian:
 Đồng thời trong giao tiếp nhà tham vấn hãy để cho thân chủ có thời gian để trình bày, không nên tạo áp lực  làm thân chủ cảm thấy bị thúc giục vì điều đó có thể làm cho thân chủ hiểu rằng thân chủ không quan trọng hoặc nhà tham vấn “ khó chịu” khi phải lắng nghe họ. Vì vậy chỉ nên đặt 1 câu hỏi và lắng nghe họ trình bày, không đặt nhiều câu hỏi dồn dập.
2.  Kĩ năng giao tiếp bằng lời.
Kĩ năng giao tiếp bằng lời cũng nhằm đạt được những mục đích để khuyến khích thân chủ bộc bạch chia sẻ suy nghĩ của họ với nhà tham vấn.
Khi nhà tham vấn đã xây dựng được lòng tin với thân chủ, nhà tham vấn muốn khai thác và phân tích bản chất vấn đề hiện thời của thân chủ dưới các góc độ khác nhau. Sử dụng các kĩ năng giao tiếp bằng lời, nhà tham vấn có thể khai thác được những thông tin quan trọng giúp nhà tham vấn và thân chủ làm rõ vấn đề và xác định các kế hoạch khác nhau để cải thiện tình huống của thân chủ. Kĩ năng giao tiếp bằng lời gồm các kĩ năng cụ thể sau:
* Kỹ năng đặt câu hỏi
Đây là kỹ năng rất quan trọng, câu hỏi nhà tham vấn đặt ra sẽ làm cho thân chủ  cảm nhận được suy nghĩ, cảm xúc của nhà tham vấn với mình từ đó họ có thể phòng vệ hay chia sẻ.
- Trong tham vấn, nhà tham vấn chỉ được nói khoảng 20% vì vậy, kỹ năng này đặc biệt quan trọng với nhà tham vấn trong quá trình tham vấn.
- Có hai laọi câu hỏi: Câu hỏi mở và câu hỏi đóng. Do đó, nhà tham vấn phải có kỹ năng sử dụng cả hai loại câu hỏi này. Cụ thể:
- Kĩ năng sử dụng câu hỏi mở:
Trong giao tiếp các câu hỏi mở rất quan trọng giúp nhà tham vấn bắt đầu cuộc tham vấn. Với thân chủ những câu hỏi mở tạo điều kiện  cho cuộc thảo luận thoải mái và thân chủ có nhiều thời gian để nói. Các câu hỏi mở dùng trong tham vấn làm cho cuộc tham vấn trở nên cụ thể và phong phú. Một câu hỏi mở về thân chủ đặt ra trước đó sẽ giúp ích cho cuộc nói chuyện được tiếp tục.
Đồng thời các câu hỏi mở trong tham vấn giúp nhà tham vấn khai thác các dẫn chứng cụ thể về thế giới của thân chủ. Hàng loạt những câu hỏi ai? Cái gì? khi nào? ở đâu? như thế nào? và tại sao? Cung cấp cho nhà tham vấn một hệ thống thông tin nhằm giúp thân chủ hiểu rõ, cụ thể hơn vấn đề của họ bất cứ lúc nào trong cuộc tham vấn.
- Sử dụng câu hỏi đóng: các câu hỏi đóng nói chung là kém hiệu quả hơn, nhưng đôi khi nó cũng cần thiết để giúp nhà tham vấn thu được những thông tin nhanh và cụ trẻ, đưa lại sự rõ ràng, mạch lạc, giúp thân chủ tập trung vào chủ đề của cuộc nói chuyện hoặc kết thúc những cuộc thảo luận dài dòng hoặc tản mạn. Mặt hạn chế của loại cấu hỏi này là chúng không cho phép thân chủ giãi bày về tiến triển của sự việc và trách nhiệm tiếp tục cuộc nói chuyện  thuộc về nhà tham vấn.
Khi vận dụng kĩ năng đặt câu hỏi  nhà tham vấn cần lưu ý :     
- Câu hỏi phải đơn giản, dễ hiểu, liên quan đến vấn đề của thân chủ và mục đích giúp đỡ.
- Sử dụng câu hỏi “mở” là chủ yếu, hạn chế dùng câu hỏi “đóng”.
- Không nên đặt câu hỏi dồn dập. Câu hỏi dồn dập sẽ tạo cho thân chủ sự lúng túng và có cảm giác như người bị điều tra xét hỏi.
 - Không nên đặt câu hỏi chung chung. Câu hỏi chung chung sẽ làm cho thân chủ khó trả lời và không biết bắt đầu từ đâu. Điều này cũng khiến cho thân chủ có cảm giác nghi ngờ nhà tham vấn, và có thể cho rằng nhà tham vấn không hiểu, không quan tâm đến vấn đề của mình.
- Không nên đặt câu hỏi quá xa vấn đề của thân chủ. Đặt câu hỏi xa vấn đề của thân chủ sẽ làm cho cuộc trao đổi bị lái sang một hướng khác (lệch vấn đề cần quan tâm), thậm chí sang một đối tượng khác.
- Không nên đặt câu hỏi mang tính áp đặt. Câu hỏi áp đặt thường xuất phát từ kinh nghiệm, suy nghĩ hoặc thành kiến của nhà tham vấn đối với thân chủ. Đối với các nhà tham vấn mà trước đó từng làm một công việc khác (như y tế, giáo dục) do sự am hiểu về lĩnh vực đó một cách sâu rộng nên đôi khi đưa ra những câu hỏi mang tính chủ quan của mình vào đó. Và như vậy, câu hỏi đặt ra đã bao hàm luôn lời khuyên của nhà tham vấn đối với thân chủ.
- Không nên hỏi đi hỏi lại về một vấn đề. Hỏi đi hỏi lại một vấn đề dễ gây sự khó chịu cho thân chủ. Điều này cho thấy, hoặc nhà tham vấn bị quên (không chú tâm, không xâu chuỗi) hoặc chưa biết tìm câu hỏi khác để khai thác thông tin. Đôi khi hỏi lại là nhằm hiểu rõ hơn về vấn đề nào đó mà lúc trước thân chủ trình bày lướt qua, chưa rõ ràng. Tuy nhiên nếu hỏi quá nhiều về điều đó, thân chủ sẽ có cảm giác bị tra hỏi và dễ đi đến sự tự vệ.
* Kĩ năng khuyến khích và diễn đạt lại:
Diễn đạt lại là trình bày lại một cách cơ bản nhận thức của nhà tham vấn về những gì thân chủ vừa kể. Diễn đạt lại khuyến khích thân chủ tiếp tục kể vì nó thể hiện rằng nhà tham vấn đang lắng nghe và hiểu những gì thân chủ đang trình bày. Đồng thời nếu việc diễn đạt lại thể hiện nhà tham vấn hiểu không chính xác về sự trình bày của thân chủ, thân chủ sẽ có cơ hội để đính chính và nhà tham vấn có thể hiể chính xác hơn về vấn đề.
Khuyến khích là những phản hồi ngắn như những cái gật đầu, “ừ hừm”, “tôi hiểu”. Hay nhắc lại một vài từ chính của thân chủ. Sử dụng những khuyến khích sẽ khuyến khích thân chủ khai thác vấn đề một cách sâu sắc hơn và thể hiện cho thân chủ thấy rằng nhà tham vấn đang lắng nghe họ.
* Kỹ năng phản ánh cảm xúc
Là nhắc lại cho thân chủ nội dung tình cảm trong ngôn từ của họ. Sử dụng kỹ năng này sẽ giúp cho thân chủ xác định cảm xúc của chính họ. Khi nó được phản ánh bởi người khác và là cách hiệu quả  nhất để thể hiện sự thông cảm của nhà tham vấn và sẽ khuyến khích thân chủ sẵn lòng chia sẻ. Phản ánh cảm xúc giúp thân chủ hiểu rằng các cảm xúc và việc bàn về nó là được thừa nhận. Nhận biết và xử lý nó có thể làm giảm nhu cầu thể hiện cảm xúc đó ra ngoài của thân chủ và có thể giúp họ nhận ra các tác động của cảm xúc đó lên hành vi của họ.
* Kỹ năng tóm lược: Một trong những công việc quan trọng nhất của nhà tham vấn là giúp thân chủ sắp xếp và làm sáng tỏ những ý nghĩ, những cảm xúc. Thông qua việc sử dụng kỹ năng tóm lược giúp nhà tham vấn cô đọng và sắp xếp những đểm chính trong lời thân chủ kể và để kiểm tra lại những nhận thức của mình với những gì thân chủ kể xem nhà tham vấn nghe có chính xác không.
Khi đến với nhà tham vấn thân chủ thường bối rối. Họ thường có quá nhiều diễn ra trong cuộc sống và họ không biết bắt đầu từ đâu. họ có thể trải nghiệm qua những tình cảm phức tạp. Những yếu tố phức quan trọng liên quan tới các quyết định có thể bỏ qua. Thông thường việc tóm tắt những ý chính và các sự kiện mà thân chủ đã trình bày là rất có hiệu quả trong việc giúp thân chủ sắp xếp các ý nghĩ và cảm xúc, và có thể hỗ trợ họ trong việc đặt thứ tự  ưu tiên cho các bước giải quyết vấn đề. Kỹ năng này thường được sử dụng khi bắt đầu cuộc nói chuyện với các thân chủ mà các nhà tham vấn đã làm việc trước đó, làm rõ những gì đang diễn ra, đặc biệt khi cuộc nói chuyện quá phức tạp, xâu chuỗi các sự kiện qua một buổi tham vấn hay nhiều buổi tham vấn.
3. Kỹ năng quan sát
3.1. Mục đích của quan sát
- Thu thập dữ kiện, sâu chuỗi, phán đoán thông qua biểu hiện bề ngoài, ngôn ngữ có lời và không lời của thân chủ
- Hiểu về con người, hoàn cảnh và mối quan hệ của thân chủ
3.2. Những yếu tố cần quan sát
- Tổng quát bề ngoài của thân chủ
- Những đặc điểm nổi bật của thân chủ
- Những đặc điểm, các mối quan hệ của thân chủ với người khác
- Những biểu hiện qua nét mặt, những dấu hiệu của sự lo lắng bất an
- Những ngôn ngữ của cơ thể
Nhà tham vấn phải nhạy cảm với những “dấu hiệu” thân chủ chuyển tải bằng lời. Thân chủ giao tiếp rất nhiều qua ngôn ngữ cử chỉ. Hiểu được những bức thông điệp ngầm được chuyển tải không bằng lời có thể giúp nhà tham vấn thấu hiẻu được thân chủ đang suy nghĩ và cảm xúc như thế nào. Chú ý một cách kỹ lưỡng đến các hành vi bằng lời và không bằng lời là một khía cạnh quan trọng của quá trình tham vấn.
4. Kỹ năng thấu cảm
Đây là kỹ năng được sử dụng rất nhiều trong tham vấn
- Thấu cảm là sự trải nghiệm những điều thân chủ đang trải nghiệm và cố gắng hiểu được ở bình diện cảm xúc.
- Kỹ năng này thể hiện như sau:
+ Nhà tham vấn nhắc lại những lời thân chủ nói và nguyên nhân dẫn đến.
+ Làm cho thân chủ thấy cảm nhận của họ là đúng trong trường hợp của họ.
+ Không sử dụng những từ “hay, nên…”
+ Không đưa ra quan điểm cá nhân
+ Không đưa ra kinh nghiệm cá nhân
+ Không lên án, giảng giải đạo đức cho thân chủ
+ Thấu cảm không được sử dụng thừa từ.

2 nhận xét:

  1. Chúc bác giáng sinh nhiều niềm vui nhá=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>=D>

    Trả lờiXóa
  2. @ngonluanho.netThanks bác nhìu nhìu :)
    Merry Chrismas

    Trả lờiXóa