Chủ Nhật, 25 tháng 3, 2012

Những khác biệt về văn hóa


hai ngón tay hình chữ V
 (Người Anh, người Đức, hoặc người Mỹ giải thích điệu bộ này như thế nào ?)  
Hãy hình dung bạn đang xem xét tỉ mỉ một ngôi nhà và có khả năng bạn sẽ mua nó. Bạn mở cửa phòng tắm và nhìn thấy một phụ nữ trần chuồng đang ngồi trong phòng tắm. Bạn nghĩ người phụ nữ bị bạn làm cho kinh ngạc đó sẽ phản ứng ra sao ? Phụ nữ Anh, Mỹ sẽ lấy một tay che ngực, còn tay kia che cơ quan sinh dục, trong khi phụ nữ Thụy điển chỉ che cơ quan sinh dục, phụ nữ Hồi giáo sẽ che mặt, phụ nữ Sumatra sẽ che đầu gối, và phụ nữ Samoa chỉ che rốn !

Lúc đó chúng tôi đang ăn bánh Pizza
Lúc viết chương này, chúng tôi đang ở thành phố Venice, Ý để tham dự một hội thảo nói về những khác biệt trong văn hóa. Nếu chưa từng đến Ý, chắc hẳn chúng tôi sẽ vô cùng kinh ngạc với những gì được trải nghiệm tại đây. Trong tất cả các nền văn hóa, mọi người đều đi bộ trên vỉa hè cùng phía với phía đường lái xe. Điều này có nghĩa nếu bạn là người Anh, Úc, Nam Phi hoặc New Zealand, bạn sẽ lái xe và đi bộ phía bên trái. Nhưng nếu làm như vậy ở Ý thì bạn sẽ liên tục bị người Ý đụng vào khi đi bộ trên vỉa hè. Đó là vì khi ấy họ đến gần, bạn né sang bên trái của bạn trong lúc họ lại bước về bên phải của họ. Ở nước ngoài, đeo kính râm là nguyên nhân số một gây ra va chạm trên vỉa hè giữa các khách bộ hành đến từ những nền văn hóa khác nhau, bởi không ai nhìn thấy mắt người kia để biết họ định đi lối nào. Nhưng đây lại là một cách hay để làm quen với những người nước ngoài mà bạn chưa từng biết.
Bạn hẳn cũng kinh ngạc không kém khi bắt tay chào tạm biệt một người Ý, vì bạn sẽ nhận được một cái hôn ở mỗi bên má.
Khi tôi ra về, người đàn ông Ý hôn cả hai bên má của tôi. Lúc đó tôi đang buộc dây giày. (Woody Allen)
Khi bạn nói chuyện với người Ý bản địa, dường như họ lấn vào không gian của bạn, liên tục vồ vập, nói át tiếng bạn như thể đang la hét đầy tức giận về mọi chuyện. Nhưng những đặc điểm này là một phần trong quan hệ giao tiếp thân thiện thường ngày của họ, không phải mọi điều đều có cùng ý nghĩa ở mọi nền văn hóa.

Làm một bài kiểm tra về văn hóa 
Bạn biết gì về những khác biệt văn hóa trong ngôn ngữ cơ thể ? Hãy thử giơ bàn tay thuận lên để biểu thị số 5. Giờ thì đổi thành số 2. Nếu bạn là người Anglo – Saxon, 96% khả năng bạn sẽ giơ ngón giữa và ngón trỏ lên. Nếu bạn là người châu Âu, 94% khả năng bạn sẽ giơ ngón cái và ngón trỏ lên. Người châu Âu bắt đầu đếm số 1 bằng ngón cái, số 2 bằng ngón trỏ, số 3 bằng ngón giữa,...Còn người Anglo – Saxon đếm số 1 bằng ngón trỏ, số 2 bằng ngón giữa và cuối cùng đếm số 5 bằng ngón cái.
Bây giờ hãy nhìn những dấu hiệu bằng tay sau đây và thử xem với mỗi dấu hiệu bạn có thể xác định được bao nhiêu nghĩa. Cho một điểm đối với câu trả lời đúng và trừ đi một điểm đối với câu trả lời sai. Đáp án sẽ được liệt kê ở phía dưới.
dấu hiệu bằng tay

 A. Châu Âu và Bắc Mỹ: ok; Vùng Đĩa Trung Hải, Nga, Brazil, Thổ Nhĩ Kì: một khiếu trên cơ thể người (ví dụ như mồm), xâm phạm tình dục, người đồng tính nam; Tunisia, Pháp, Bỉ: số 0, vô dụng; Nhật bản: tiền, đồng xu
B. Các nước phương Tây: số 1, xin lỗi ! (để gây sự chú ý), có chúa làm chứng, không ! (đối với trẻ em)
C. Anh, Australia, New Zealand, Malta: đồ chó chết !; Mỹ: số 2; Đức: Chiến thắng; Pháp: Hòa bình; La Mã cổ đại: Julius Caesar gọi 5 cốc bia
D. Châu Âu: số 3; quốc gia Công giáo: Tạ ơn chúa !
E. Châu Âu: số 2; Anh, Australia, New Zealand: số 1; Mỹ: Anh bồi !; Nhật Bản: Một sự xúc phạm
F. Các quốc gia Tây: số 4; Nhật Bản: Một sự xúc phạm
G. Các nước phương Tây: Số 5; ở mọi nơi: Dừng lại !; Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ: cút xéo !
H. Địa Trung Hải: dương vật nhỏ; Bali: tệ; Nhật Bản: Người phụ nữ; Nam Mỹ: gầy; Pháp: không lừa được tôi đâu ! 
I. Địa Trung Hải: Anh đang bị cắm sừng; Malta và Italy: Bảo vệ chống lại cái nhìn hại người (khi chỉ thẳng); Nam Mỹ: bảo vệ khỏi vận xấu (khi xoay tròn);  Hoa Kỳ: Texas biểu tượng của trường Đại học Texas, đội bóng Longhorn của Texas
J. Hy Lạp: cút xéo; Phương Tây: số 2
K. La Mã cổ đại: đồ chó chết !; Mỹ: mẹ mày, đồ khốn
L. Châu Âu: số 1; Úc: mẹ mày ! (ngón cái thẳng lên); nhiều nơi: đi nhờ xe, tốt, OK; Hy Lạp: đồ chó chết ! (giúi về phía trước); Nhật Bản: đàn ông, số 5
M. Hawaii: "thoải mái đi nào"; Hà Lan: Bạn có muốn uống gì không ?
N. Hoa Kỳ: anh yêu em
O. Phương Tây: số 10, tôi đầu hàng; Hy Lạp: đồ chó chết – hai lần; nhiều nơi: Tôi đang nói sự thật !

Số điểm của bạn 
Trên 30 điểm: bạn là người đi lại và hiểu biết nhiều, tính tình phóng khoáng, rất hòa đồng với mọi người bất kể họ ở nước nào. Mọi người rất thích bạn !
15-30 điểm: Bạn về cơ bản nhận thức được rằng cách cư xử của mỗi người rất khác nhau. Nếu tập luyện chăm chỉ, bạn có thể cải thiện vốn hiểu biết hiện nay của bạn.
15 điểm hoặc ít hơn: Bạn cho rằng mọi người nghĩ giống bạn. Người ta không nên cấp hộ chiếu cho bạn hoặc thậm chí không cho phép bạn rời khỏi nhà. Bạn gần như không có khái niệm rằng những người còn lại trên thế giới này khác với bạn, thậm chí bạn nghĩ thời gian cũng như các mùa trên khắp thế giới đều giống nhau. Có thể bạn là người Mỹ !

Tại sao chúng ta đều trở thành người Mỹ ?
Do sự ảnh hưởng sâu rộng của truyền hình và phim ảnh Mỹ nên thế hệ trẻ ở tất cả các nền văn hóa đang hấp thu một dạng ngôn ngữ cơ thể na ná như ngôn ngữ cơ thể của Bắc Mỹ. Chẳng hạn, người Úc ở độ tuổi 60 sẽ coi điệu bộ đưa hai ngón tay lên của người Anh là sự xúc phạm, trong khi thanh thiếu niên Úc lại hiểu điệu bộ đó là số 2 và coi điệu bộ chĩa ngón tay giữa lên của người Mỹ mới chính là một hình thức xúc phạm. Đa số các quốc gia ngày nay nhìn nhận điệu bộ vòng tròn (điệu bộ A) có nghĩa là "ok", cho dù đó không phải là cách hiểu truyền thống theo văn hóa của họ. Hiện nay, trẻ em ở mọi quốc gia có TV đều đội mũ chơi bóng chày ngược ra phía say và la hét: "Hasta la vista, baby" cho dù chúng không biết tiếng Tây Ban Nha ! 
Truyền hình Mỹ là lý do chủ yếu khiến những khác biệt trong ngôn ngữ cơ thể ở mỗi nền văn hóa đang dần phai nhạt
Trong tiếng Anh, từ "toilet" cũng đang dần biến mất bởi vì người Bắc Mỹ, vốn là những người đi khai phá và đốn củi, rất sợ phát ngôn từ này. Người Bắc Mỹ xin đi nhờ "bathroom" (nhà vệ sinh), nhưng ở nhiều vùng của châu Âu, "bathroon" có nghĩa là nhà tắm. Còn nếu xin đi nhờ "rest room", họ sẽ được đưa đến nơi có ghế ngồi thư giãn. Ở Anh, "powder room" gồm có gương soi và chậu rửa mặt, "little girls' room" thì có trong nhà trẻ, còn "comfort stations" lại được bố trí trên các xa lộ. Trong trường hợp yêu cầu "wash up" ở Bắc Mỹ, người ta sẽ vui vẻ dẫn bạn đến nhà bếp, đưa cho một chiếc khăn lau khô bát đĩa và mời bạn rửa chúng.

Hầu như ở mọi nơi, những vấn đề cơ bản về văn hóa đều giống nhau
Như đã thảo luận trong Chương 3, các biểu hiện trên khuôn mặt và nụ cười có cùng ý nghĩa khắp nơi. Giáo sư Paul Ekman ở trường Đại học California, San Francisco đã đưa ra những người thuộc 21 nền văn hóa khác nhau xem các bức ảnh biểu lộ trạng thái vui vẻ, tức giận, sợ hãi, đau khổ, ghê tởm và kinh ngạc. Ông phát hiện rằng trong mọi trường hợp, hầu hết mọi người ở 21 nền văn hóa đều nhất trí về những biểu lộ niềm vui sướng, đau khổ và ghê tởm. Đa số mọi người ở 20 nền văn hóa nhất trí về những biểu hiện kinh ngạc, 19 nền văn hóa nhất trí về những biểu hiện sợ hãi, và 18 nên văn hóa nhất trí về những biểu hiện tức giận. Duy chỉ có một sự khác biệt đáng kể về văn hóa là người Nhật đã mô tả bức ảnh "sợ hãi" là "ngạc nhiên" !
Giáo sư Ekman cũng đến New Guinea để nghiên cứu nền vănn hóa South Fore cùng với người Dani ở phía Tây Irian, những nơi vốn bị cô lập khỏi các nền văn hóa khác trên thế giới và cũng ghi nhận được kết quả tương tự, ngoại trừ một chi tiết là những nền văn hóa này cũng giống như văn hóa Nhật, không thể phân biệt "sợ hãi" với "ngạc nhiên" !
Ông cũng quay lại cảnh những người thổ dân thể hiện các cảm xúc đã nêu trên khuôn mặt rồi cho người Mỹ xem. Kết quả, người Mỹ nhận biết chính xác tất cả các biểu hiện. Điều này chứng tỏ ý nghĩa của nụ cười và nét mặt đều giống nhau ở tất cả các nền văn hóa.
Tiến sĩ Linda Camras thuộc trường Đại học Depaul, Chicago đã chứng minh được rằng các biểu hiện trên gương mặt con người là bẩm sinh. Bà đã ghi lại các dấu hiệu biểu cảm trên khuôn mặt của nhiều trẻ em người Mỹ và Nhật bằng cách ứng dụng Hệ thống ghi mã biểu cảm nét mặt (Oster & Rosenstein, 1991). Hệ thống này cho phép các nhà nghiên cứu ghi lại, chia tách và phân loại những biểu hiện trên gương mặt trẻ em. Và Linda Camras đã phát hiện trẻ em Nhật và trẻ em Mỹ đều biểu hiện cảm xúc giống nhau.
Từ đầu cuốn sách cho đến trang này, chúng tôi tập trung phân tích ngôn ngữ cơ thể phổ biến ở hầu hết các vùng trên thế giới, về cơ bản, những khác biệt lớn nhất về văn hóa nằm ở việc xâm phạm không gian của người nói, sự tiếp xúc bằng mắt, tần suất chạm tay hay những cử chỉ xúc phạm. Khu vực có các dấu hiệu đậm tính địa phương là các biểu tiểu vương quốc Ả rập, một số nước châu Á và Nhật bản. Tìm hiểu sự khác biệt về văn hóa là vấn đề không thể thâu tóm trong một chương, vì thế ở đây chúng tôi sẽ tập chung và những điều cơ bản mà rất có thể bạn sẽ gặp khi ra nước ngoài.
nắm tay nhau
(Nếu một người đàn ông Saudi nắm tay của người đàn ông khác ở nơi công cộng, đó là một dấu hiệu của sự tôn trọng lẫn nhau. Nhưng không nên làm điều đó tại Úc, Texas, Liverpool) 
Sự khác biệt trong cách chào hỏi 
Khác biệt trong cách bắt tay có thể dẫn đến những tình huống khôi hài, lúng túng khi gặp gỡ. Các đồng nghiệp người Anh, Úc, New Zealand và Mỹ thường bắt tay nhau khi gặp mặt hay chia tay. Hầu hết những người châu Âu bắt tay nhau nhiều lần trong ngày, một số người Pháp thậm chí bắt tay đến 30 phút trong một ngày. Trong các nền văn Ấn Độ, châu Á và Ả Rập, người ta có thể cầm tay nhau khi đã ngừng bắt. Người Đức hoặc người Pháp lắc tay lên xuống thật mạnh 1-2 cái, sau đó cầm tay một lúc. Trong khi đó, người Anh lắc tay lên xuống 3-5 cái, còn người Mỹ là 5-7 cái. Quan sát những kiểu bắt tay này tại các hội nghị quốc tế rất thú vị, nhất là khi chứng kiến các đại biểu tỏ ra kinh ngạc thế nào trước sự khác biệt về số lần lắc tay. Đối với người Mỹ, cái lắc tay lên xuống 1 lần của người Đức trông có vẻ xa cách. Còn đối với người Đức thì cách người Mỹ lắc tay liên hồi cứ như thể họ đang bơm cho một cái nệm hơi căng phồng lên vậy !
Về việc chào hỏi nhau bằng cách hôn lên má, người Scandinavia rất vui nếu được hôn một cái, nhưng phần lớn người Pháp lại thích hôn hai cái hơn. Trong khi đó, người Hà Lan, Bỉ và Ả Rập thì thích hôn những 3 cái. Người Úc, New Zealand và Mỹ luôn bối rối về kiểu hôn cọ mũi khi chào hỏi, nên họ lóng ngóng hôn vội một cái. Còn người Anh thì hoặc là tránh né cái hôn bằng cách đứng lùi lại hoặc sẽ làm cho bạn ngạc nhiên bởi hai cái hôn kiểu châu Âu.
Trong cuốn sách A view from the summit (Nhìn từ đỉnh núi), Edmund Hillary thuật lại rằng khi lên đến đỉnh Everest, ông quay về phía Sherpa Tenzing Norgay (tên người dẫn đường) và bắt tay chúc mừng theo đúng kiểu Anh. Nhưng Norgay lại nhảy chồm lên phía trước và ôm hôn ông – kiểu chúc mừng truyền thống của người Tây Tạng.

Khi hai người ở hai nền văn hóa khác nhau gặp nhau
Khi người Ý nói chuyện, họ vung tay lên cao để giành phần nói. Cái chạm tay thân mật của họ không có gì khác hơn ngoài việc ngăn người nghe giơ tay lên và phát biểu ý kiến. Để ngắt lời họ, bạn phải nắm lấy tay họ đang vung giữa không trung và kéo chúng xuống. Nếu đem họ ra làm chuẩn thì người Đức và người Anh trông như thể bị liệt khi nói chuyện. Những người này cứ như bị mất hồn bởi họ hiếm khi có cơ hội mở lời khi trò chuyện với người Ý hay người Pháp. Mặt khác, khi nói chuyện, người Pháp dùng cẳng tay và bàn tay để diễn tả, người Ý dùng cả cánh tay lẫn cơ thể trong khi người anh và người Đức đứng bất động.
Trong thương mại quốc tế, trang phục lịch sự, những lời giới thiệu hoa mỹ và một đề xuất hay đều có thể bị hủy hoại chỉ trong chớp mắt bởi một điệu bộ nhỏ nhất, tưởng chừng như vô hại ! Cuộc nghiên cứu của chúng tôi ở 42 nước cho thấy người Bắc Mỹ là người ít nhạy cảm nhất về văn hóa, người Anh đứng vị trí thứ hai. Cứ nhìn vào con số 86% người Bắc Mỹ không có hộ chiếu, chúng ta có thể kết luận họ là những người có hiểu biết kém nhất về các quy ước của ngôn ngữ cơ thể quốc tế. Ngay cả George W Bush khi trở thành Tổng thống Mỹ cũng phải xin cấp hộ chiếu để công du nước ngoài. Người Anh tuy đi đây đó nhiều nhưng vẫn thích người khác dùng các dấu hiệu cơ thể kiểu Anh, nói tiếng Anh, ăn cá tẩm bột và khoai tây chiên. Đa số các nền văn hóa nước ngoài không mong đợi bạn biết tiếng họ, nhưng họ sẽ cực kì thán phục nếu bạn chịu bỏ thời gian học và sử dụng các quy ước ngôn ngữ cơ thể bản địa. Điều này thể hiện sự tôn trọng của bạn đối với nền văn hóa của họ.

Điệu bộ môi trên cứng đờ của người Anh
Điệu bộ môi trên cứng đờ liên quan đến việc mím môi nhằm hạn chế các biểu hiện của nét mặt và để lộ cảm xúc càng ít càng tốt. Người Anh dùng cách này để tạo ấn tượng là đang hoàn toàn làm chủ mọi cảm xúc. Khi Hoàng thân Philip, Thái tử Charles, Hoàng tử Harry và William tiễn đưa linh cữu Công nương Diana vào năm 1997, họ cũng thực hiện điệu bộ này. Nhiều người trên thế giới, không phải người Anh, đã cho là họ dửng dưng trước cái chết của Công nương Diana.
Vua Henry VIII cũng nổi tiếng với điệu bộ mím môi. Miệng ông vốn đã nhỏ và khi mím môi để chụp ảnh, miệng ông trông càng bé hơn. Thói quen này dẫn đến việc miệng nhỏ được xem là dấu hiệu uy quyền ở Anh vào thế kỉ 16. Ngày nay, người Anh vẫn còn sử dụng điệu bộ mím môi khi họ cảm thấy đang bị những người có địa vị thấp hơn dọa dẫm. Và điệu bộ này thường đi kèm với vài cái chớp mắt liên tiếp.
mím môi của vua Henry VIII
 (Vua Henry VIII với cái miệng nhỏ đã biến điệu bộ này trở thành một dấu hiệu của giới thượng lưu. Ngày nay, người Mỹ và người Anh vẫn còn dùng nó) 
Người Nhật Bản
Có một nơi mà hành động bắt tay, hôn và ôm hôn không trở thành thông lệ, đó là nước Nhật. Người Nhật quan niệm những đụng chạm cơ thể kể trên không đúng phép lịch sự. Thay vào đó, họ cúi chào nhau trong lần gặp gỡ đầu tiên, người có địa vị cao nhất thì cúi chào ít nhất, còn người có địa vị thấp nhất thì cúi chào nhiều hơn. Cũng trong lần gặp gỡ này, người Nhật sẽ trao đổi danh thiếp với nhau để mỗi người có thể đánh giá được địa vị của người kia và sau đó cúi chào cho thích hợp.
Ở Nhật Bản, hãy đảm bảo rằng giày của bạn sạch bong và tươm tất vì mỗi lần cúi chào, người Nhật nhìn vào giày của bạn
Khi người Nhật lắng nghe người khác nói, họ có những nụ cười, cái gật đầu và những câu chữ lịch sự mà ta sẽ không thể tìm thấy trong các ngôn ngữ khác. Họ có ý khuyến khích bạn tiếp tục câu chuyện nhưng điều này thường bị người phương Tây và người châu Âu hiểu nhầm là họ đồng ý. Gật đầu là một dấu hiệu phổ biến thay cho "yes" nhưng đối với người Bulgari, điệu bộ này có nghĩa là "no", còn đối với người Nhật, nó chỉ thuần túy thể hiện phép lịch sự. Nếu bạn nói điều gì đó mà người Nhật không tán đồng, anh ta vẫn sẽ nói "yes" – hoặc "hai" trong tiếng Nhật – để bạn tiếp tục. Từ "yes" của người Nhật thường có nghĩa là "yes, i heard you" (vâng, tôi nghe anh nói đây), chứ không phải "yes, i agree" (vâng, tôi đồng ý). Chẳng hạn, nếu bạn hỏi một người Nhật rằng: "You don’t agree, do you ?" (anh không đồng ý phải không ?), người đó sẽ gật đầu và trả lời "yes", mặc dù có thể anh ta không đồng ý. Trong ngữ cảnh tiếng Nhật, câu trả lời này có nghĩa là "yes, you are correct. I don’t agree" (phải, anh nói đúng. Tôi không đồng ý)
Người Nhật cũng khá sĩ diện nên họ đã phát triển cả một hệ thống quy ước để hướng câu chuyện không lâm vào thế khó xử. Vì vậy, bạn hãy tránh nói "không" hoặc tránh những câu hỏi mà câu trả lời có thể là "không". Thay vì đáp "không" thẳng thừng, người Nhật sẽ bỏ lửng "chuyện đó khó lắm". Còn khi họ nói "chúng tôi sẽ cố gắng xem xét vấn đề này" thì điều đó có nghĩa "thôi, hãy quên nó đi và về nhà cho được việc".

Hỉ mũi – "anh là đồ con lợn dơ bẩn, đáng kinh tởm !" 
Người châu Âu và người phương Tây hỉ mũi vào khăn tay hoặc khăn giấy, trong khi người châu Á hay người Nhật lại khạc nhổ hay khịt mũi. Bên nọ kinh sợ cái hành vi mà họ cho là đáng "kinh tởm" của bên kia. Sự khác biệt căn bản về văn hóa này là hậu quả trực tiếp của việc lây lan bệnh lao trong nhiều thế kỉ qua. Ở châu Âu, bệnh lao đã có thời là căn bệnh thế kỉ như bệnh AIDS ngày nay – căn bệnh gần như vô phương cứu chữa, vì thế lúc đó chính phủ đã hướng dẫn mọi người hỉ mũi vào khăn để tránh phát tán bệnh. Đó là lý do tại sao người phương Tây phản ứng rất mạnh đối với hành vi khạc nhổ, vì việc này có thể lây truyền bệnh lao ra khắp nơi. Mọi người cũng quan ngại viễn cảnh người khạc nhổ có thể truyền bệnh AIDS cho người khác !
Kiểu hỉ mũi hiện nay là kết quả của dịch lao phổi trong quá khứ
Nếu như bệnh lao cũng đã xảy ra ở các nước phương Đông thì người phương Đông cũng sẽ có hành vi hỉ mũi vào khăn hệt như người phương Tây vậy. Người Nhật kinh sợ khi thấy ai đó lấy khăn tay ra hỉ mũi, rồi lại nhét chiếc khăn ấy vào túi quần, vào ví hoặc vắt lên tay áo ! Người Nhật cũng khó chấp nhận phong tục của người Anh là đàn ông để khăn tay trong túi trên cùng của áo vét. Dưới mắt họ thì điều này chẳng khác nào việc thản nhiên treo lơ lửng một cuôn giấy vệ sinh trước túi áo để sẵn sàng khi hữu sự vậy. Người châu Á cho rằng – mà điều này quả đúng – khạc nhổ ra ngoài dẫu sao cũng hợp vệ sinh hơn khạc nhổ vào khăn, nhưng người phương Tây thì lại cho đó là một thói quen đáng kinh tởm ! Điều này giải thích vì sao các cuộc họp bàn công việc giữa người phương Tây và người châu Á có nguy cơ thất bại trong trường hợp tất cả mọi người đều bị cảm lạnh. Vì thế, bạn đừng khó chịu khi thấy một người châu Á khạc nhổ hay khịt mũi, cũng như đừng bao giờ hỉ mũi vào khăn trước mặt một người Nhật.

Ba điệu bộ phổ biến nhất trong tất cả các nền văn hóa 
Chúng ta hãy xem xét những lời giải thích và ý nghĩa văn hóa của ba điệu bộ bằng tay thường gặp: điệu bộ vòng tròn, điệu bộ ngón tay cái chĩa lên, và dấu hiệu hình chữ V
1. Điệu bộ vòng tròn
Đây là điệu bộ rất được ưa thích ở Mỹ vào đầu thế kỉ 19. Vào thời kì này, các tờ báo bắt đầu chuộng kiểu viết tắt các chữ cái đầu ở các cụm từ thông dụng. Có nhiều ý kiến khác nhau về nghĩa của chữ OK. Một số người tin rằng đó là dạng viết tắt của "all correct" (hoàn toàn đúng) nhưng thường bị viết sai thành "oll korrect", còn những người khác lại cho rằng đó là từ phản nghĩa của "knock-out" - KO (đánh gục)
ok
(Điệu bộ vòng tròn mang nghĩa "Ok" đối với người phương Tây, "tiền" đối với người Nhật, "số 0" đối với người Pháp và là cử chỉ xúc phạm đối với người Thổ Nhĩ Kỳ hay người Brazil) 
Một giả thuyết phổ biến khác cho rằng Ok là từ viết tắt của "Old Kinderhook", nơi sinh một vị Tổng thống Mỹ ở thế lỉ 19. Vị Tổng thống này đã lấy các chữ cái đầu tiên trong tên quê hương mình để làm khẩu hiệu vận động. Rõ ràng là bản thân vòng tròn tượng trưng cho mẫu tự "O" trong dấu hiệu "OK". Ý nghĩa của "OK" trở nên phổ biến trong cộng đồng các nước nói tiếng Anh rồi nhanh chóng lan truyền khắp nơi nhờ truyền hình và phim ảnh Mỹ. Tuy nhiên, dấu hiệu này có nguồn gốc và ý nghĩa khác nhau ở một số nơi. Chẳng hạn, ở Pháp và Bỉ nó có nghĩa là "zero" (số 0) hoặc "nothing" (không có gì). Vào buổi tối nọ tại một nhà hàng Pháp, anh nhân viên phục vụ dẫn chúng tôi đến bàn và hỏi: "Is the table OK ?" (bàn này được không ạ ?), khi thấy chúng tôi ra dấu "OK", anh ta đáp: "À, nếu quí vị không thích ngồi đây, chúng tôi sẽ tìm một bàn khác..." Anh nhân viên phục vụ đã hiểu dấu hiệu "Ok" có nghĩa là "zero" (không) hay "worthless" (vô dụng). Nói cách khác, anh ta nghĩ chúng tôi có ý không thích ngồi ở bàn đó.
Dùng điệu bộ Ok để khen một người Pháp nấu ăn ngon thì rất có thể họ sẽ tống cổ bạn ra khỏi nhà đấy
Ở Nhật, điệu bộ "OK" có nghĩa là "money" (tiền). Nếu bạn kinh doanh ở Nhật và làm dấu hiệu này với ý "được/đồng ý/tốt", người Nhật có thể nghĩ là bạn đang yêu cầu họ hối lộ. Ở một số nước Địa Trung Hải, đây là dấu hiệu biểu hiện một khiếu trên cơ thể, thường được dùng để ám chỉ những người đàn ông đồng tính. Do vậy, nếu bạn thực hiện nó với một người đàn ông Hy Lạp, có thể họ sẽ nghĩ bạn đang ám chỉ bạn hoặc họ là người đồng tính. Trong khi đó, người Thổ Nhĩ Kỳ lại cho rằng bạn gọi anh ta là "kẻ ngốc" (arsehole). Còn ở các nước Ả Rập thì hiếm khi người ta sử dụng điệu bộ này vì nó bị coi là dấu hiệu đe dọa hoặc tục tĩu.
Vào những năm 1950 của thế kỉ 20, trước khi trở thành Tổng thống, Richard Nixon đã đến thăm châu Mỹ La Tinh trong một chuyến đi đầy thiện chí nhằm cố gắng cải thiện mối quan hệ căng thẳng với người dân nơi đây. Lúc bước ra khỏi máy bay, Nixon ra dấu hiệu "OK" với đám đông đang đứng đợi và vô cùng sửng sốt khi họ bắt đầu la ó lẫn huýt sáo phản đối. Ông đã không biết rằng theo quy ước ngôn ngữ cơ thể của người dân bản xứ, dấu hiệu "OK" được hiểu là "you’re all a bunch of arsecholes" (tất cả các người là một lũ ngốc).
Nếu bạn đi du lịch nước ngoài, nguyên tắc an toàn nhất là luôn luôn nhờ một người địa phương chỉ cho bạn các dấu hiệu xúc phạm để tránh gặp phải những tình huống khó xử.
2. Điệu bộ ngón tay cái chĩa lên
Ở những nơi chịu ảnh hưởng mạnh của nền văn hóa Anh như Úc, Mỹ, Nam Phi, Singapore và New Zealand, điệu bộ ngón tay cái chĩa lên có 3 ý nghĩa: vẫy xe đi nhờ, dấu hiệu "OK", và khi ngón cái chĩa thẳng thì nó trở thành dấu hiệu xúc phạm, mang nghĩa "up yours" (đồ chó chết) hoặc "sit on this" (mẹ mày). Ở một số nước, ví dụ như Hy Lạp, ngón cái giúi về phía trước có nghĩa là "get stuffed" (biến đi/ xéo đi)
Đừng bao giờ ra dấu đi nhờ xe ở Hy Lạp
Như chúng tôi đã trình bày, khi người châu Âu đếm từ 1 đến 5, họ dùng điệu bộ ngón tay cái chĩa lên với nghĩa "số 1", ngón trỏ là "số 2", trong khi đó hầu hết những người nói tiếng Anh đếm "số 1" bằng ngón trỏ và "số 2" bằng ngón giữa. Trong trường hợp này, điệu bộ ngón tay cái chĩa lên sẽ tượng trưng cho "số 5". 
ngón tay cái chĩa lên
(Điệu bộ này có thể có nghĩa là "tốt", "số 1" hoặc "đồ chó chết" tùy mỗi nơi) 
Trên bàn tay, ngón cái là ngón có đa tác vụ. Nó được dùng làm dấu hiệu thể hiện sức mạnh, người ta có thể nhìn thấy nó nhô ra từ trong túi quần, áo ghi lê hay trên ve áo. Ngoài ra, khi kết hợp với các điệu bộ khác, ngón tay cái cũng được sử dụng để thể hiện quyền lực, thượng cấp hoặc trong trường hợp ai đó cố "khống chế" (get sb under one’s thumb) chúng ta. Trong thành ngữ này, người ta nhắc tới ngón tay cái vì sức mạnh tự nhiên của nó.
3. Dấu hiệu hình chữ V 
Dấu hiệu này rất thông dụng ở Úc, New Zealand và Anh mang ý nghĩa là đồ chó chết ! Winston Churchill rất thích thực hiện dấu hiệu "chữ V tượng trưng cho chiến thắng" với lòng bàn tay hướng ra ngoài trong Thế chiến thứ 2. Trong khi đó, lòng bàn tay hướng vào trong bị hiểu là dấu hiệu xúc phạm.
dấu hiệu hình chữ V
(Dấu hiệu này có nghĩa là "số 2" đối với người Mỹ, "chiến thắng" đối với người Đức và là "đồ chó chết" đối với người Anh) 
Nguồn gốc của của dấu hiệu hình chữ V xuất phát từ việc các cung thủ người Anh sử dụng hai ngón tay này để bắn tên vào thời xa xưa. Khi một cung thủ thiện xạ bị bắt, sẽ là một sỉ nhục tột cùng nếu thay vì bị hành quyết, anh ta bị chặt mất hai ngón tay này. Do vậy, dấu hiệu dùng 2 ngón tay tạo hình chữ V nhanh chóng được người Anh sử dụng để khiêu chiến vì nó chứng tỏ với kẻ thù rằng: "Ta vẫn còn ngón tay bắn tên đây !".
Tuy nhiên, ở một số nước châu Âu, dấu hiệu hình chữ V với lòng bàn tay hướng vào trong vẫn mang nghĩa "chiến thắng". Vì vậy, việc một người Anh dùng dấu hiệu này để thóa mạ người Đức là "đồ chó chết" có thể làm cho người Đức nghĩ rằng mình là người thắng cuộc ! còn lại một số nước châu Âu khác, dấu hiệu này có nghĩa là "số 2", do vậy nếu một nhân viên pha chế rượu người châu Âu bị xúc phạm thì có khả năng, anh ta sẽ đưa cho người Anh, Mỹ hoặc Úc hai cốc bia !

Chạm hay không chạm tay ?
Tùy thuộc vào mỗi nền văn hóa mà ai đó có cảm thấy bực mình vì bị người khác chạm vào người khi trò chuyện hay không. Chẳng hạn, người Pháp và người Ý thích đụng chạm liên tục khi nói chuyện, trong khi người Anh không hề muốn bị đụng chạm ở bất cứ lúc nào, trừ phi họ đang thi đấu trước hàng ngàn cổ động viên trong sân vận động. Những vận động viên ở Anh, Úc, New Zealand bắt chước kiểu ôm thân mật của những người chơi thể thao ở Nam Mỹ và châu Âu lục địa. Họ luôn ôm hôn nhau sau khi ghi bàn và tiếp tục cử chỉ thân mật này trong phòng thay đồ. Nhưng khi rời khỏi sân thì người Úc, Anh hay New Zealand lại trở về cách cư xử cố hữu: "đừng chạm vào người tôi đấy nhé".
Người Anh chỉ chạm vào nhau trong nhà thi đấu khi có người ghi điểm hoặc ghi bàn, sau đó họ còn ôm hôn và sờ soạng rất kì quặc. Nhưng hãy thử chạm vào họ trong quán rượu mà xem, bạn sẽ thấy chuyện gì xảy ra
Tiến sĩ Ken Cooper cũng nghiên cứu tần suất chạm vào người ở nhiều nước và đã ghi nhận được kết quả về số lần chạm nhau trong một giờ như sau: Pueto Rico 180 lần, Paris 110 lần, Florida 2 lần, và Lodon không có lần va chạm nào.
Sau đây là bảng kê những nơi chấp nhận hoặc không chấp nhận việc chạm vào người mà chúng tôi đã đúc kết từ nhiều cuộc nghiên cứu cũng như kinh nghiệm của bản thân:

Không chạm                                          Có chạm
Đức                                                        Ấn Độ
Nhật Bản                                                Thổ Nhĩ Kỳ
Anh                                                        Pháp
Mỹ & Canada                                           Ý
Úc                                                          Hy Lạp
New Zealand                                           Tây Ban Nha
E-xtô-ni-a                                              Trung Đông
Bồ Đào Nha                                            Các bộ phận của châu Á           
Bắc Âu                                                   Nga         
Scandinavia                                          
                                                            
Xúc phạm nền văn hóa khác như thế nào ? 
Người Mỹ thường đứng đầu trong việc vô tình xúc phạm các nền văn hóa khác. Như đã nói, hầu hết người Mỹ không có hộ chiếu và họ tin là cả thế giới chẳng những nghĩ giống họ mà còn muốn được như họ. Đây là bức ảnh chụp Tổng thống George W Bush đang thực hiện điệu bộ đặc trưng của đội bóng Longhorn, Texas mà ông ủng hộ. Ngón trỏ và ngón út tượng trưng cho sừng bò và phần lớn người dân Mỹ đều nhận ra điệu bộ của môn bóng bầu dục này.
điệu bộ của môn bóng bầu dục
(Người ta có thể bỏ tù bạn nếu bạn sử dụng động tác cổ vũ cho môn bóng bầu dục Mỹ ở Ý)  
Ở Ý, điệu bộ này bị gọi là "Cuckold" (anh chồng bị cắm sừng) và được dùng để chỉ một người đàn ông biết rằng vợ anh ta ngủ với những người đàn ông khác. Vào năm 1985, năm người Mỹ bị bắt giữ ở Rome khi họ đang hân hoan nhảy múa và dùng điệu bộ này bên ngoài Tòa thánh Vatican sau khi nghe tin về một trận thắng quan trọng của đội bóng Longhorn ở tận bên Mỹ. Rõ ràng, Đức Giáo hoàng không hề đánh giá cao điệu bộ đó !

Tóm tắt 
Người ta giao dịch làm ăn với những người làm họ cảm thấy thoải mái và điều này sẽ tạo ra mối quan hệ chân thành, lịch sự giữa đôi bên. Khi ra nước ngoài, hãy chú ý hạn chế sử dụng ngôn ngữ cơ thể của bạn cho đến khi bạn có cơ hội quan sát người dân bản xứ. Một cách đơn giản để học và hiểu những khác biệt về văn hóa của ngôn ngữ cơ thể là thu băng nhiều bộ phim nước ngoài và xem lại mà không mở tiếng, cũng đừng đọc phụ đề. Hãy cố nắm bắt những gì đang xảy ra, sau đó xem lại lần nữa và đọc phụ đề để kiểm tra độ chính xác.
Nếu bạn không biết làm thế nào cho đúng phép lịch sự ở nền văn hóa khác thì hãy nhờ người dân địa phương chỉ cho bạn cách làm điều đó
Hiểu sai ý nghĩa văn hóa của các điệu bộ có thể gây ra những hậu quả tai hại. Vì vậy, chúng ta cũng nên luôn xem xét lai lịch của một người nào đó trước khi vội đi đén kết luận về ý nghĩa của ngôn ngữ cơ thể và những điệu bộ mà họ sử dụng.
Nếu bạn thường xuyên đi du lịch nước ngoài, chúng tôi khuyên bạn nên đọc cuốn sách của Roger Axtell - Gestures: Do’s and Taboos of Body language Around the World (Điệu bộ: những điều nên làm và những điều cấm kị trong ngôn ngữ cơ thể trên toàn thế giới) – Nxb John Wiley & Sons. Trong cuốn sách này, Axtell đã xác định hơn 70 000 dấu hiệu cơ thể và phong tục khác nhau trên khắp thế giới, đồng thời hướng dẫn bạn cách giao dịch kinh doanh ở hầu hết các nền văn hóa.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét